7 mẹo bảo quản giường gỗ không bị mối mọt tự nhiên

Tuần trước có anh khách ở Nhà Bè chở nguyên cái giường gỗ xoan đào tới xưởng tôi, mặt méo xệch. Anh mở tấm dát giường lên, bên dưới thanh giằng đục lỗ lấm tấm như tổ ong, bột gỗ vàng rơi lả tả. Cái giường mới xài chưa tới 4 năm mà một góc đã rỗng ruột. Tôi gõ tay vào nghe "bộp bộp" là biết mối đã ăn sâu vào lõi. Anh hỏi tôi có cứu được không, tôi lắc đầu, chỉ thay được thanh giằng chứ chân giường thì phải bỏ. Chuyện này tôi gặp nhiều lắm, nên hôm nay tôi ngồi viết hẳn 7 mẹo bảo quản giường gỗ không bị mối mọt tự nhiên để bạn khỏi lâm vào cảnh tiếc của như anh khách kia.

Tôi là Dương Thái Bình, làm mộc hơn 18 năm, chủ xưởng Đồ Gỗ Thái Bình ở 199 Nguyễn Thị Thập, Quận 7. Miền Nam mình nóng ẩm quanh năm, độ ẩm không khí có khi lên 85-90% vào mùa mưa, đó là điều kiện lý tưởng cho mối mọt sinh sôi. Giường gỗ dù đắt tiền cỡ nào mà không biết cách chống mối mọt cho giường gỗ thì vài năm cũng đi tong. Những mẹo dưới đây tôi đúc kết từ chính những cái giường tôi đóng và những ca "cấp cứu" đồ gỗ mọt ăn của khách.

Vì sao giường gỗ ở miền Nam dễ bị mối mọt?

Trước khi vào mẹo, bạn phải hiểu kẻ thù của mình là ai. Mối và mọt là hai con khác nhau. Mọt là loại bọ cánh cứng đẻ trứng vào thớ gỗ, ấu trùng nở ra ăn từ trong lõi gỗ, để lại lỗ nhỏ 1-2mm và bột gỗ mịn như phấn. Mối thì sống theo đàn, đắp đường đất chạy dọc chân giường, ăn cả cellulose lẫn lignin, tốc độ phá hoại nhanh gấp mấy lần mọt.

Miền Nam mình có hai yếu tố khiến giường gỗ dễ dính đòn. Thứ nhất là độ ẩm cao. Gỗ đạt chuẩn đóng đồ phải sấy về độ ẩm 8-12%, nhưng khi đặt trong phòng ẩm ướt, gỗ hút ẩm trở lại lên 15-18%, mềm ra, mối mọt khoái ăn hơn. Thứ hai là nhiệt độ ấm ổn định 28-34 độ C quanh năm, mối mọt sinh sản liên tục không có mùa đông lạnh để chết bớt như ngoài Bắc.

Loại gỗ cũng quyết định rất nhiều. Gỗ dác (phần thịt trắng gần vỏ cây) chứa nhiều tinh bột và đường, là món khoái khẩu của mọt. Còn gỗ lõi các loại như căm xe, gõ đỏ, hương thì cứng và có tinh dầu tự nhiên, mối mọt ngại đụng vào. Vậy nên chọn gỗ tốt ngay từ đầu đã là mẹo đầu tiên rồi, tôi sẽ nói rõ bên dưới.

Mẹo 1: Chọn gỗ lõi đã sấy kỹ và xử lý tẩm ngay từ đầu

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Muốn bảo quản giường gỗ tự nhiên bền lâu, gốc rễ nằm ở khâu chọn nguyên liệu. Tôi luôn khuyên khách ưu tiên gỗ lõi thay vì gỗ dác. Khi mua giường, bạn nhìn kỹ mặt cắt ở chân giường: phần gỗ màu sẫm, thớ đanh là gỗ lõi, còn phần trắng nhợt gần rìa là gỗ dác dễ bị mọt.

Gỗ phải được sấy đạt độ ẩm 8-12%. Mẹo kiểm tra khi mua: bạn xin thợ cho mượn máy đo độ ẩm gỗ (loại cắm kim, giá chỉ 200-400 nghìn), chọc vào mặt dưới thanh giằng. Nếu kim báo trên 15% là gỗ chưa khô, để một thời gian sẽ cong vênh và dễ mọt. Gỗ sấy đủ khi gõ nghe tiếng "cạch cạch" giòn, gỗ ẩm nghe "bịch bịch" đục.

Ở xưởng tôi, trước khi ráp giường, tất cả các thanh gỗ đều được quét dung dịch chống mối mọt gốc dầu hoặc ngâm tẩm. Loại phổ biến là dung dịch Cislin hoặc Lenteck, quét 2 lớp cách nhau 4-6 tiếng, đặc biệt kỹ ở các mặt trong không sơn phủ. Chỗ này quan trọng vì mối mọt luôn tấn công từ mặt gỗ trần chứ không xuyên qua lớp sơn PU được. Nếu bạn mua giường mà thợ chỉ sơn mặt ngoài đẹp đẽ còn mặt trong để trần, thì đó là điểm yếu chí tử.

Mẹo 2: Giữ giường luôn khô ráo, tránh kê sát tường ẩm

Đây là mẹo đơn giản nhất mà nhiều người bỏ qua. Mối mọt cần độ ẩm để sống, cắt nguồn ẩm là cắt luôn sự sống của chúng. Tôi từng đến nhà một chị khách ở Quận 8, giường kê sát tường phía sau nhà tắm, bức tường đó lúc nào cũng đọng hơi nước. Kết quả cả góc giường sát tường mọt ăn ruỗng trong khi góc kia còn nguyên.

Nguyên tắc của tôi là kê giường cách tường tối thiểu 5-10cm để không khí lưu thông, mặt sau chân giường không bị hầm hơi. Tránh tuyệt đối kê sát vách nhà tắm, tường bị thấm hay góc nhà ẩm mốc. Nếu phòng bạn ẩm, nên dùng máy hút ẩm hoặc bật quạt cho thoáng, giữ độ ẩm phòng dưới 65% là mối mọt khó phát triển.

Một điểm nữa với đặc thù miền Nam: mùa mưa từ tháng 5 tới tháng 11, sàn nhà hay đọng nước, hơi ẩm bốc lên chân giường. Bạn nên kê chân giường lên đế nhựa hoặc đế cao su nhỏ, cao 1-2cm, vừa cách ẩm từ sàn vừa chống trầy sàn gạch. Mẹo nhỏ này tôi làm cho khách nào cũng khen, vì chân giường gỗ tiếp xúc trực tiếp mặt sàn ướt là nơi mối đắp đường đất lên đầu tiên.

Mẹo 3: Vệ sinh giường gỗ đúng cách, không dùng nước quá nhiều

Nhiều người nghĩ lau giường càng ướt càng sạch, đó là sai lầm chết gỗ. Vệ sinh giường gỗ đúng cách là dùng khăn cotton vắt thật ráo, chỉ ẩm nhẹ chứ không nhỏ nước. Nước ngấm vào khe mộng, khe ghép ván lâu ngày làm gỗ trương nở, nứt lớp sơn, rồi ẩm tích tụ trong đó nuôi mối mọt.

Lịch vệ sinh tôi khuyên: lau bụi khô bằng khăn mềm mỗi tuần 1 lần, lau ẩm 2 tuần một lần. Đặc biệt chú ý những khe kẽ mà bụi và vụn thức ăn hay lọt vào như khe giữa dát giường và thành giường, gầm giường. Bụi ẩm là môi trường lý tưởng cho mọt đẻ trứng. Bạn dùng máy hút bụi đầu nhỏ hút sạch gầm giường mỗi tháng một lần.

Tuyệt đối không dùng hóa chất tẩy rửa mạnh, nước lau sàn hay cồn công nghiệp để lau giường gỗ có sơn PU. Mấy thứ đó ăn mòn lớp sơn bảo vệ, mà lớp sơn hỏng thì gỗ hở ra, mối mọt và ẩm cùng nhau tấn công. Nếu muốn giường bóng đẹp, bạn dùng sáp ong hoặc dầu lau gỗ chuyên dụng, vừa dưỡng gỗ vừa tạo lớp màng chống ẩm.

Mẹo 4: Dùng tinh dầu và nguyên liệu tự nhiên đuổi mối mọt

Cái này hợp với ai muốn cách chống mối mọt cho giường gỗ mà không dùng hóa chất, đặc biệt nhà có trẻ nhỏ. Mối mọt rất ghét mùi tinh dầu đậm. Ở quê ngày xưa các cụ hay để vài quả bồ kết khô, vỏ cam quýt phơi khô, hoặc long não trong gầm giường và tủ. Long não (băng phiến) có mùi hắc khiến mối mọt bỏ đi.

Tôi thường mách khách vài loại tinh dầu hiệu quả: tinh dầu tràm, tinh dầu sả chanh, tinh dầu bạc hà. Bạn nhỏ vài giọt vào bông gòn rồi đặt ở góc gầm giường, hoặc pha loãng với nước theo tỷ lệ 1 phần dầu 10 phần nước xịt nhẹ lên mặt gỗ trần dưới gầm. Làm lại 2 tuần một lần vì mùi bay hơi hết.

Ngoài ra, gỗ long não, gỗ trầm, gỗ hoàng đàn tự thân đã có mùi đuổi mối. Nếu giường bạn không phải mấy loại này thì đặt thêm ít dăm bào hoặc khối gỗ nhỏ mấy loại đó vào gầm giường cũng có tác dụng. Đây là kinh nghiệm sử dụng giường gỗ bền lâu theo lối dân gian, không diệt tận gốc như thuốc nhưng phòng ngừa rất tốt và an toàn.

Mẹo 5: Kiểm tra định kỳ các mối ghép và gầm giường

Mối mọt luôn tấn công những chỗ khuất tầm mắt trước. Với giường, đó là mặt dưới dát giường, mặt trong thanh giằng, và các khớp mộng. Mộng âm dương hay mộng đuôi én tuy chắc chắn nhưng nếu có khe hở nhỏ, mối sẽ chui vào làm tổ mà bạn không hề hay biết cho tới khi giường lung lay.

Mỗi 3 tháng, bạn nên tháo dát giường ra kiểm tra một lần. Dấu hiệu mọt: lỗ tròn nhỏ 1-2mm, bột gỗ mịn màu vàng nhạt rơi dưới sàn. Dấu hiệu mối: đường đất nhỏ chạy dọc chân hoặc thanh giằng, gỗ nghe "bộp bộp" rỗng khi gõ. Phát hiện sớm thì xử lý cực dễ, để muộn là phải thay cả bộ phận.

Khi kiểm tra, bạn dùng tay lắc thử các khớp. Giường chắc thì không có tiếng "kẽo kẹt" hay xê dịch. Nếu khớp mộng bị lỏng, gỗ chỗ đó có thể đã bị mọt ăn hoặc co ngót do mất nước. Tôi hay dặn khách: đừng đợi giường kêu mới sửa, lúc đó thường đã muộn. Kiểm tra định kỳ tốn 15 phút mà cứu được cả cái giường mấy chục triệu.

Mẹo 6: Xử lý ngay khi mới phát hiện dấu hiệu mối mọt

Giả sử bạn thấy lỗ mọt nhỏ trên thanh giằng, đừng hoảng và cũng đừng lơ đi. Cách xử lý nhanh tại nhà: dùng ống tiêm bơm dầu hỏa hoặc dung dịch diệt mọt gốc dầu trực tiếp vào lỗ. Ấu trùng mọt bên trong sẽ chết ngạt. Sau đó bịt lỗ bằng sáp hoặc keo gỗ để trứng còn sót không nở tiếp.

Nếu là mối, phải xử lý cả tổ chứ không chỉ diệt con thấy được. Bạn lần theo đường đất để tìm hướng tổ, thường mối đi từ tường hoặc nền nhà lên. Xịt thuốc diệt mối chuyên dụng vào đường đi và cả gốc tổ. Ca nặng thì gọi dịch vụ diệt mối chuyên nghiệp, vì tổ mối có thể nằm sâu trong tường hoặc dưới nền, tự làm không tới nơi tới chốn sẽ tái phát.

Với gỗ đã bị mọt ăn nhưng chưa rỗng, sau khi diệt xong bạn có thể trám lỗ bằng bột gỗ trộn keo, chà nhám phẳng rồi sơn lại. Tôi ở xưởng vẫn nhận sửa những ca như vậy, chi phí thay một thanh giằng gỗ xoan đào cỡ 3-5 trăm nghìn, rẻ hơn nhiều so với mua giường mới. Quan trọng là xử lý sớm khi mọt chưa lan sang các bộ phận chịu lực.

Mẹo 7: Duy trì lớp sơn phủ và tránh ánh nắng trực tiếp gay gắt

Lớp sơn PU hay sơn 2K không chỉ để đẹp mà là áo giáp chống ẩm và chống mối mọt tiếp xúc mặt gỗ. Theo thời gian 4-6 năm, lớp sơn mòn dần, nhất là chỗ tay hay chạm và mặt đầu giường. Khi thấy gỗ bắt đầu ngả màu, mất bóng, đó là lúc nên đánh nhám nhẹ và phủ lại một lớp sơn hoặc dầu bảo vệ.

Ngược lại, đừng để giường phơi nắng trực tiếp cả ngày qua cửa sổ. Nắng gắt miền Nam làm nhiệt độ bề mặt gỗ lên 45-50 độ C, khiến gỗ mất nước nhanh, co ngót, nứt nẻ. Vết nứt chính là cửa ngõ cho ẩm và mối mọt xâm nhập. Nếu phòng nhiều nắng, bạn nên có rèm che hoặc kê giường tránh hướng nắng chiếu thẳng.

Một điểm về kỹ thuật đóng giường liên quan tới chống nứt: thợ giỏi sẽ chừa khe co giãn ở các tấm ván ghép, thường 2-3mm, để gỗ nở ra mùa mưa và co lại mùa khô mà không bị bung mộng hay nứt. Khi mua giường, bạn để ý mấy tấm ván lớn xem có làm khe co giãn không. Giường ghép cứng ngắc không chừa khe thì mùa nắng dễ nứt, mà nứt là dọn đường cho mối mọt.

Câu hỏi thường gặp

Giường gỗ tự nhiên loại nào ít bị mối mọt nhất?

Theo kinh nghiệm 18 năm của tôi, các loại gỗ lõi cứng và có tinh dầu như căm xe, gõ đỏ, hương, sao đen rất ít bị mối mọt vì tinh dầu tự nhiên xua đuổi côn trùng. Gỗ xoan đào, sồi cần xử lý tẩm kỹ hơn. Tránh chọn giường làm từ gỗ dác trắng vì đó là món khoái khẩu của mọt.

Có nên dùng băng phiến long não để chống mối mọt giường không?

Có, long não là cách dân gian rẻ và an toàn, mùi hắc của nó khiến mối mọt tránh xa. Bạn đặt vài viên ở gầm giường và thay mới mỗi 4-6 tuần vì băng phiến bay hơi hết. Tuy nhiên đây chỉ là biện pháp phòng ngừa, không diệt được tổ mối đã hình thành.

Bao lâu nên kiểm tra giường gỗ một lần để phát hiện mối mọt?

Tôi khuyên kiểm tra mỗi 3 tháng một lần, tháo dát giường lên xem mặt dưới và thanh giằng. Mùa mưa miền Nam (tháng 5 đến tháng 11) độ ẩm cao nên kiểm tra dày hơn, khoảng 2 tháng một lần. Phát hiện sớm lỗ mọt hay đường đất mối thì xử lý cực đơn giản, để muộn phải thay cả bộ phận.

Giường gỗ đã bị mọt ăn một phần có cứu được không?

Nếu mọt mới ăn ở bề mặt hoặc thanh không chịu lực chính thì cứu được, bằng cách bơm thuốc diệt vào lỗ, trám bột gỗ trộn keo rồi sơn lại. Nếu chân giường hay thanh chịu lực đã rỗng ruột thì phải thay bộ phận đó, chi phí thay một thanh khoảng 300-500 nghìn tùy loại gỗ.

Có cần sơn lại giường gỗ định kỳ để chống mối mọt không?

Có, lớp sơn PU là lớp bảo vệ ngăn ẩm và mối mọt tiếp xúc mặt gỗ. Sau 4-6 năm lớp sơn mòn dần, bạn nên đánh nhám nhẹ và phủ lại một lớp sơn hoặc dầu lau gỗ, đặc biệt ở các mặt hay chạm tay và mặt gỗ trần bên trong. Giữ lớp áo giáp này nguyên vẹn là chống được phần lớn nguy cơ.

Kết luận

Chống mối mọt cho giường gỗ không phải chuyện làm một lần rồi thôi, mà là thói quen chăm sóc đều đặn. Tóm lại 7 mẹo: chọn gỗ lõi sấy kỹ và tẩm chống mối từ đầu, giữ giường khô thoáng, vệ sinh đúng cách không dùng nhiều nước, tận dụng tinh dầu tự nhiên, kiểm tra định kỳ, xử lý ngay khi phát hiện, và duy trì lớp sơn phủ. Làm được mấy điều này thì giường gỗ tự nhiên của bạn xài 20-30 năm vẫn chắc như mới, đúng như cách các cụ ngày xưa giữ đồ gỗ truyền đời.

Nếu bạn đang phân vân chọn giường gỗ chống mối mọt tốt, hay giường đang gặp vấn đề mối mọt cần tư vấn xử lý, cứ gọi cho tôi qua số 0913 916 949 hoặc ghé trực tiếp xưởng Đồ Gỗ Thái Bình tại 199 Nguyễn Thị Thập, Quận 7, TPHCM. Tôi sẵn lòng chỉ bạn cách kiểm tra gỗ, xem trực tiếp cái giường của bạn và tư vấn thật lòng như tôi làm với khách mấy chục năm nay. Đồ gỗ tốt phải đi đôi với người biết giữ, tôi mong bài này giúp được bạn.